Η γεωργία στη νέα εποχή

 

Ο Κόσμος αλλάζει. εμείς;

Δεν καταφέραμε να  παράγουμε τα προϊόντα μας σε ποικιλίες και χρόνους ωρίμανσης, ώστε να είναι ανταγωνιστικά με αντίστοιχα παραγόμενα στις άλλες χώρες της  ΕΕ. Συνέπεια είναι να πουλιούνται στα ελληνικά σούπερ μάρκετ οπωροκηπευτικά  από Ισπανία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία.

Η οργάνωση της γεωργικής παραγωγής κατά τα τελευταία 50 χρόνια ανέτρεψε πρακτικές, συστήματα και στόχους αιώνων. Η ΕΕ είχε βάλει ως στόχο την αύξηση της παραγωγής και την άνοδο του βιοτικού επιπέδου, που είχαν υποβαθμιστεί δραματικά κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ειδικότερα, καταρτίστηκαν προγράμματα και συστήθηκαν ταμεία για την ενίσχυση της γεωργοκτηνοτροφικής παραγωγής, με νέους προσανατολισμούς και παράλληλο στόχο την ανατροπή της τάσης προς αστικοποίηση.

Εμείς δε χρησιμοποιήσαμε σωστά τα προγράμματα στήριξης. Δεν αξιοποιήσαμε ευκαιρίες για αναδιάρθρωση των καλλιεργειών και αναπροσανατολισμό σε νέους στόχους.

Αυξήσαμε υπερβολικά τις ποσότητες και εισπράτταμε επιδοτήσεις, που ήταν αρχικά «όλα τα κιλά, όλα τα λεφτά». Όμως οι τιμές στις διεθνείς αγορές ήταν πολύ χαμηλότερες από εκείνες που πλήρωνε η ΕΕ, γι’ αυτό σιγά – σιγά μπήκαν περιορισμοί στις προς επιδότηση ποσότητες (ποσοστώσεις), με συνέπεια να καθηλωθεί και, στη συνέχεια, να μειώνεται το αγροτικό εισόδημα, αφού τα προϊόντα μας δεν τα ζητούσε η ελεύθερη αγορά. Από το άλλο μέρος, τα μη επιδοτούμενα είδη (οπωροκηπευτικά) δεν καταφέραμε να τα παράγουμε σε ποικιλίες και χρόνους ωρίμανσης, ώστε να είναι ανταγωνιστικά με αντίστοιχα παραγόμενα σε χώρες, όχι μόνο εκτός, αλλά και εντός ΕΕ. Συνέπεια είναι να πουλιούνται στα ελληνικά σούπερ μάρκετ οπωροκηπευτικά από Λατινική Αμερική, Τουρκία, αλλά και από Ισπανία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία.

Τώρα έρχεται και εδώ η ώρα της αλήθειας. Αν δεν προσφέρουμε προϊόντα ανταγωνιστικά, κανείς δεν μπορεί να μας σώσει. Οι προϋποθέσεις, για να το κάνουμε, υπάρχουν. Το κλίμα και η γη μας προσφέρονται για μεγάλη γκάμα σε ποικιλίες και χρόνους ωρίμανσης, ώστε να μπαίνουμε στις αγορές την κατάλληλη στιγμή, και για χαμηλότερο κόστος παραγωγής. Παράλληλα, τα προγράμματα χρηματοδότησης για αναδιαρθρώσεις (ΕΣΠΑ) υπάρχουν, και μάλιστα κερδίζουν έδαφος απέναντι στις χρηματοδοτήσεις για στήριξη των τιμών, οι οποίες δεν μπορεί να συνεχίζονται αιωνίως, σε βάρος της πραγματικής δημιουργίας.

Τα μέχρι τώρα προγράμματα ΚΠΣ Ι, ΙΙ και ΙΙΙ, στον τομέα της αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών, απέτυχαν πλήρως. Οι παρεμβάσεις ήταν μίζερες και τα αποτελέσματα ανύπαρκτα. Μια χώρα «παράδεισος επί της γης» εισάγει γεωργικά προϊόντα σε τεράστιες ποσότητες.

 

Τι μένει; Να σοβαρευτούμε:

• Να ενεργοποιηθούν οι αντίστοιχοι μηχανισμοί, να δουλέψουν τα «κοιμισμένα» ερευνητικά ινστιτούτα και οι αντίστοιχες γεωπονικές σχολές των πανεπιστημίων.

• Να βγουν οι γεωπόνοι από τα γραφεία και να πάνε στα χωράφια.

• Να ακριβύνουν λιπάσματα, φυτοφάρμακα, καύσιμα και ρεύμα για βαθιές αντλήσεις και να ενισχυθούν «παντί σθένει» οικολογικές καλλιέργειες και είδη που θα επιλεγούν ως ανταγωνιστικά για την εσωτερική κατανάλωση και τις εξαγωγές.

Η παραγωγή, η μεταποίηση και η εμπορία γεωργικών προϊόντων, διαφοροποιήθηκαν.  Πρέπει να αλλάξουμε κι εμείς. Με στήριγμά μας την ελληνική γη, που παραμένει σταθερή αξία, ξεκινάμε μια νέα, διαφορετική, πορεία, ώστε να παράγουμε νέα προϊόντα και να κατακτήσουμε τις αγορές. Παραθέτουμε, στη συνέχεια, προτάσεις για τη γεωργία, και γενικότερα για την πρωτογενή παραγωγή, που μπορεί να κάνουν τη διαφορά, καθώς και παραδείγματα, με τα οποία μπορούμε να ξεκινήσουμε. Αυτά, που ξέρουμε, πως είναι σωστά, επιτέλους, να τα κάνουμε πράξη.

1. Να δοθεί προτεραιότητα στην στήριξη της γεωργίας, για να διακοπεί η ροή αγροτών προς τις πόλεις και να ενθαρρυνθεί η αντίστροφη πορεία. Προ πάντων, για να αναπτύξουμε ένα παραδοσιακό τομέα της οικονομίας, με συγκριτικά πλεονεκτήματα για τη χώρα, που μπορεί να φέρει πολύ γρήγορα αποτελέσματα.

2. Να εγκαταλείψουμε τις μεθόδους απάτης, όπως είσπραξη επιδοτήσεων για ανύπαρκτη παραγωγή ή ανύπαρκτες ζημίες, οι οποίες μας εφησύχαζαν και δεν προχωρούσαμε σε παραγωγή χρήσιμων και ανταγωνιστικών προϊόντων. Η κατάσταση της ράθυμης γεωργίας των «καφενείων», πρώτα τους ίδιους τους αγρότες ζημίωσε. Οι νέοι σήμερα την απορρίπτουν, όπως απορρίπτουν το ρουσφέτι, την αναξιοκρατία, τη διαφθορά και μπράβο τους.

3. Να περιορίσουμε και να διακόψουμε το συντομότερο παραδοσιακές καλλιέργειες, που δεν έχουν ζήτηση στις αγορές. Η χώρα και οι αγρότες ωφελούνται μόνο από τα ποιοτικά προϊόντα.

4. Να καταρτίσουμε προγράμματα καλλιεργειών ανά περιοχή, τα οποία θα αξιοποιούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματα κάθε τόπου και θα καθιστούν ευχερέστερη την οργάνωση της παραγωγής, της μεταποίησης, των πωλήσεων και των εξαγωγών.

5. Τα κλίμα στη χώρα μας ευνοεί την παραγωγή προϊόντων σε μεγάλη γκάμα. Να επιλέξουμε και να προωθήσουμε αυτά που δεν έχουν μεγάλο ανταγωνισμό, για να βρίσκουμε ευκολότερη πρόσβαση και μεγαλύτερη ζήτηση στις διεθνείς αγορές και φυσικά για να έχουμε καλύτερο οικονομικό αποτέλεσμα.

Τετρακόσια είδη φαρμακευτικών φυτών μπορούν να ευδοκιμήσουν στην Ελλάδα. Ας επιλέξουμε 20 – 30 από αυτά, ας τα δοκιμάσουμε κι ας προωθήσουμε στην παραγωγή, όσα αποδειχτούν τελικά εμπορεύσιμα.

Εισάγουμε άνθη από Ευρώπη και Ασία, ενώ έχουμε όλες τις προϋποθέσεις για παραγωγή και εξαγωγές στην Ευρώπη. Φυσικά, μπορούμε να υπερκαλύψουμε την εγχώρια ζήτηση.

6. Να δώσουμε έμφαση στα υδροπονικά θερμοκήπια, τα οποία μπορεί να αποδώσουν τριπλάσια παραγωγή από τα συνήθη. Δεν τα έχουμε αναπτύξει. Αντίθετα, άλλες χώρες της Ευρώπης, με δυσμενέστερο κλίμα και κόστος εκ του καυσίμου 70% μεγαλύτερο από το δικό μας, καταφέρνουν να βάζουν προϊόντα τους στα ελληνικά σούπερ μάρκετ σε τιμές φθηνότερες απ’ ότι τα δικά μας! Αυτό χάρη στα υδροπονικά θερμοκήπια που έχουν αναπτύξει.

.7. Να οργανώσουμε την παραγωγή μας, ώστε να έχουμε δυνατότητα σε πολλές περιοχές να καλλιεργούμε διαδοχικά τέσσερις φορές το χρόνο. Καρότα, iceberg, πιπεριές, βιομηχανική ντομάτα, προϊόντα που μπορούν να διατεθούν στην αγορά νωπά, κατεψυγμένα ή κονσερβοποιημένα.

8. Στην Καστοριά, τα τελευταία χρόνια, έχει σχεδόν νεκρωθεί η βιοτεχνία και η εμπορία γούνας. Έχει αναπτυχθεί όμως μια άλλη δραστηριότητα, με τεράστιες προοπτικές: η εκτροφή γουνοφόρων ζώων.

Πριν από 50 χρόνια, η πτηνοτροφία ως οργανωμένη δραστηριότητα ήταν άγνωστη στην Ελλάδα. Το κοτόπουλο και το αυγό θεωρούνταν αριστοκρατικά προϊόντα, εξού και η ρήση για τους έχοντες «αυτός περνάει ζωή και κότα». Σήμερα, χάρη στην οργάνωση του κλάδου, το κοτόπουλο είναι το πιο φθηνό και πάντα νόστιμο και υγιεινό κρέας. Ανάλογα συνέβαιναν στο παρελθόν και με το χοιρινό, ελλείψει οργανωμένης χοιροτροφίας.

Αν λοιπόν υποστηριχθεί και συστηματοποιηθεί η εκτροφή γουνοφόρων ζώων, μπορεί να δώσει ζωή σε τρεις νομούς (Καστοριάς, Γρεβενών, Κοζάνης) – γιατί όχι και σε περισσότερους – και να ανοίξουν οι εκατοντάδες βιοτεχνίες γούνας που έκλεισαν, να δουλέψουν χιλιάδες εργάτες και να συμβάλλει σημαντικά στις εξαγωγές. Κάποτε γινόταν αυτό με την κατεργασία μικροτεμαχίων δέρματος, τα υπολείμματα ξένων βιομηχανιών. Τώρα μπορεί να γίνει με ολόκληρα δέρματα ελληνικής παραγωγής.

9. Εισάγουμε (αεροπορικώς) ψάρια από το Ομάν, το νότιο άκρο της αραβικής χερσονήσου. Δεν είναι ντροπή για την Ελλάδα, με τόσες θάλασσες και τέτοια ναυτική παράδοση; Και όμως τα καταφέραμε, αφού επί χρόνια εξολοθρεύαμε με τις μηχανότρατες κάθε ίχνος ζωής στο νερό και ξεπατώναμε, κυριολεκτικά, μέχρι και τις ακρογιαλιές.

Είναι ελπιδοφόρο ότι άρχισε να μπαίνει τάξη. Αν προσέξουμε, μπορεί σε λίγα χρόνια να απολαμβάνουμε και να εξάγουμε τα εξαιρετικής ποιότητας ψάρια μας. Αρκεί,

α) Να φροντίσουμε, ώστε να προστατέψουμε συστηματικά τους τόπους ιχθυοπαραγωγής. Λένε ότι μόνο ο Αμβρακικός μπορεί να προσφέρει ψάρι, για να χορτάσει τους Έλληνες. κι ευτυχώς, έχουμε πολλούς τέτοιους κόλπους.

β) Να αξιοποιήσουμε το γεγονός ότι η ιχθυοτροφεία σε τσιπούρα, λαυράκι, σαργό, χέλι και οστρακοειδή, μπορεί να είναι πλέον έντονα εξαγωγική. Χρειάζεται υποστήριξη, οργάνωση και εποπτεία, ώστε η παραγωγή να συνδυάζεται με την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

10. Οι οικολογικές καλλιέργειες θα είναι το μεγάλο στοίχημα. Μπορούν να αναπτυχθούν από επιχειρηματίες, από ομάδες καλλιεργητών,αλλά και από μεμονωμένους αγρότες. Πρόκειται για πολύ ευαίσθητο τομέα. Απαιτεί δουλειά και επιμονή. Δεν δίνει ποσότητες ούτε «ευπρόσωπα» προϊόντα. Οι αγοραστές είναι ακόμη δύσπιστοι. Η εξαγωγή τους δεν είναι οργανωμένη. Αν είμαστε σοβαροί, θα πετύχουμε και θα ανοίξουμε δρόμους σταθερής επιτυχίας.

Το παράδειγμα του χωριού Ανάβρα στη Μαγνησία, με κοπάδια ελευθέρας βοσκής στο βουνό, παραγωγή και διάθεση στην αγορά οικολογικού κρέατος, καθώς και άλλου χωριού στη Λακωνία, με βιολογική καλλιέργεια ελιάς και παραγωγή λαδιού, το οποίο εξάγουν, δίνουν σήμα ότι συνεργασίες σε επίπεδο οικισμού μπορούν να ευδοκιμήσουν. Το παράδειγμα του νεαρού γεωργού, Αλέξανδρου Γκιουσιάρη, που «κατέκτησε» τα Harrod’s είναι πιο εντυπωσιακό.

11. Οι παλαιοί κάτοικοι και οι καινούριοι, που επιστρέφουν από ανάγκη στο πατρικό σπίτι και στο χωριό μπορούν να αναπτύξουν παράλληλα και τον αγροτουρισμό, χωρίς πρόσθετες επενδύσεις και δάνεια, χρησιμοποιώντας το σπίτι τους ως ξενώνα. Χρειάζονται καθοδήγηση, ενθάρρυνση και μια σχετική οργάνωση. Μέσα από το διαδίκτυο μπορούν να προβάλλουν το χωριό τους, τις φυσικές ομορφιές και τους πολιτιστικούς θησαυρούς της περιοχής, και παράλληλα να παρουσιάσουν την πρότασή τους προς τους τουρίστες, πχ να προσφέρουν δωρεάν στέγη, με υποχρέωση του επισκέπτη να βοηθάει για λίγες ώρες στις γεωργικές εργασίες ή να διαθέτουν σε αυτόν μια μικρή έκταση που θα καλλιεργεί ό,τι επιθυμεί – και το οποίο θα καταναλώνει ο ίδιος – ενώ μέρος του θα προσφέρει στον ιδιοκτήτη.

Ο φιλοξενών τους τουρίστες μπορεί να τους πουλάει, σε χαμηλές τιμές, φαγητό, ψωμί, πίτες, γαλακτοκομικά, παραδοσιακά γλυκίσματα, φρούτα και κρασί, όλα παραγωγής δικής του ή του γείτονά του.

Δεν είναι όμως μόνο η παραγωγή κατάλληλων προϊόντων. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι πώς τα προϊόντα θα φθάσουν στον καταναλωτή «just in time», για να υπάρχει και η ανάλογη οικονομική ικανοποίηση του γεωργού. Για το λόγο αυτό, δώσαμε μεγάλη έμφαση στα άρθρα μας τα σχετικά με τα logistics (την εφοδιαστική αλυσίδα) και στο ρόλο του κράτους για την στήριξή τους.

12. Το ΕΣΠΑ είναι η σημαντικότερη και η πιο σύνθετη πρόταση για την ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα. Είναι τσεκαρισμένο και με το τεχνοκρατικό μάτι της ΕΕ, η οποία το χρηματοδοτεί ήδη δωρεάν κατά 95%. Παρά ταύτα, έχει κολλήσει  αδικαιολόγητα.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s